19. desember 2011 - Sigurður B. Stefánsson

Hlutabréf lækka enn um allan heim. Mæling á snúningsvægi og samanburðarstyrk

Vikan til föstudags 16. desember 2011 er lækkunarvika og á Evrópumarkaði sú versta síðan um miðjan nóvember sl. Á mynd 1 er kertastjakakort af Evrópuvísitölu hlutabréfa sem sýnir 5,24% lækkun hlutabréfa í vikunni. Lækkunarskeið blasir við af myndinni. Í hverri viku hefur lokaverð haldist neðan við 13 vikna meðaltal vísitölunnar að undanskilinni þriðju viku í október. Sú undantekning stóð aðeins eina viku. Á máli tæknigreiningar er sagt að viðnám í 13 vikna línunni hafi haldið allar götur síðan lækkunarskeið (bjarndýrsmarkaður) brast á fyrst í ágúst 2011 með þeirri undantekningu í október sem áður var minnst á.

Mynd 1 Evrópuvísitala hlutabréfa sýnir vel lækkunarskeið það sem formlega hófst þegar 13 vikna meðaltalið fór niður fyrir 34 vikna meðaltalið í ágúst sl.

Ástæður bölsýni fjárfesta á hlutabréfamarkaði þarf vart að tíunda. Matsfyrirtækið Fitch gefur viðvörun í vikulok um að ólíklegt sé að evrulöndin finni lausn á skuldavandamálum sínum og setur mörg landanna, þar á meðal Frakkland og Ítalíu, á athugunarlista, næsta skref er lækkunn á lánshæfismati. Lánshæfismat Belga lækkar um tvö stig. Aðgerðir Fitch eru aðeins dæmi um það sem gengur á í vikunni. Tilkynningum greiningardeilda um minni væntingar um hagvöxt víða um heim birtast með reglubundnum hætti.

Evrópuþjóðir eru engu að síður að hrinda úrbótum í framkvæmd hver á fætur annarri. Nýju stjórnvöld Ítala sigra í atkvæðagreiðslu í þinginu í Róm þar sem tekist er á um traust. Þjóðverjar eru í reynd teknir við stjórn í fjárhagsmálum ríkjanna. Leiðarljós er að eyða ekki umfram efni. Ógnarástand kreppunnar hefur fengið þjóðir Evrópusambandsins, aðrar en Breta, til að fallast á þá hugsun sem Þjóðverjum er í blóð borin. Föstudaginn 9. desember 2011 fallast þær á að fjárlög ríkisins verði að afgreiðast hallalaus eða með afgangi, ella fer í gang sjálfvirkur niðurskurður.

Áhættufælni á markaði leiðir til hækkunar á gengi Bandaríkjadollara. Hrávörur og málmar lækka í verði

Í desember 2011 gildir enn að fjárfestar á alþjóðlegum fjármálamarkaði leita skjóls í dollara og bandarískum ríkisskuldabréfum. Viðskiptavegin gengisvísitala dollara fer yfir 80 í vikunni til föstudags 16. desember 2011 í fyrsta sinn síðan snemma árs 2011. Mynd 2 sýnir rokuskeið dollarans þegar áhættufælni gýs upp á markaði. Í hágildum árin 2008, vorið 2009 og vorið 2010 er gengisvísitalan um 10% hærri en hún er núna. Verði svo mikil hækkun á gengi dollarans í núverandi hækkunarhrinu er líklegt að verð á dollara í krónum verði á bilinu 130 til 140 jafnvel þótt meðalgengi krónunnar lækki ekki mikið. Krónan verður æ álitlegri kostur í augum Bandaríkjamanna verði framvinda með þessum hætti en hún hækkar í verði gagnvart evru sem gæti lækkað niður undir 1,20 gagnvart Bandaríkjadollara.

Mynd 2 Gengisvísitala Bandaríkjadollara gagnvart sex helstu viðskiptamyntum. Hækkunarleggir sem myndast árin 2008 og 2010 standa í fáeina mánuði.

Mynd 3 Ör lækkun á hrávörum og á málmum og olíu tengist hækkandi gengi dollara þar sem þessi verð eru skráð í dollara. Við bætist að verulega dregur úr eftirspurn síðustu mánuði miðað við framboð.

Hönd í hönd við hækkun á gengi dollara á gjaldeyrismarkaði helst lækkun á verði hrávöru og málma og olíu sem skráð eru í dollurum á heimsmarkaði. Á mynd 3 er vikukort af hrávöruvísitölu Reuters/Jefferies CRB sem nær hágildi við 370 í byrjun maí 2011. Frá hágildinu lækkar vísitalan um 20,5% og stendur í 295 við lokun föstudags 16. desember sl. Á mynd 3 sést gríðarleg lækkun hrávöruvísitölu frá miðju ári 2008 fram á árið 2009. Lækkun hrávöru frá hágildinu 370 léttir vissulega á verðbólguþrýstingi iðnaðarþjóða jafnt í vestri sem í austri. Verðið er í einhvers konar jafnvægi í grennd við gildið 300, að því er virðist, og liggur rétt ofan við hágildi frá byrjun árs 2010 svo að dæmi sé nefnt.

Hver er staðan? Hlutabréf lækka nema í Indónesíu og Malasíu, Thailand óbreytt

Vika 50 er alvarleg lækkunarvika víðast hvar í heiminum. Verst er lækkun í Evrópu en þar lækka hlutabréf á Spáni um 5,2%, á Norðurlöndum um 5,6% og um 4,8% á sterkasta markaðnum í Þýskalandi. S&P 500 og Nasdaq Composite í Bandaríkjunum lækka um 2,8% og 3,5%. Athyglisvert er að nú lækka fáeinar atvinnugreinar þar alvarlega, svo sem gullnámufyrirtæki um 8,9%, byggingafyrirtæki um 5,9% og orkufyrirtæki um 5,8% (sjá þriðju blokk í töflu 1). Þá verður 6 til 8% lækkun verðs á olíu, silfri og gulli (sjá neðstu blokk töflunnar). Að hluta tengjast þessar verðlækkanir hækkun á dollaragengi en þyngra vegur þó hröð aukning á framboði umfram eftirspurn, hugsanlega runnin undan rifjum spákaupmanna sem horfa fram á hægari aukningu á framleiðslu og eftirspurn á næstu misserum en áður var talið.

Tafla 1 Jafnvel gullverð færist á gult ljós í viku 50. Olíuverð er á rauðu ljósi frá sama tíma.

S&P 500 og Nasdaq eru 3% og 3,7% undir upphafsverði ársins 2011. Enn getur brugðið til beggja vona með lokagildi þessara sterkustu vísitalna á heimsmarkaði í lok ársins 2011. Asíu- og Kyrrahafslönd og Evrópukauphallir eru í mörgum tilvikum 10 til 25% undir upphafsgildum ársins 2011. Ljóst er að árið 2011 flokkast sem upphafsár lækkunarskeiðs. Það segir ekki mikið til um árið 2012, lággildi og upphaf næsta hækkunarskeiðs gætu orðið á því ári.

Samanburðarstyrkur og snúningur á milli greina vísar veginn við val á sterkustu hlutabréfum

Samanburðarstyrkur eða hlutfallslegur styrkur er ein elsta aðferð fjárfesta við að velja hlutabréf sem sögur fara af. Jesse Livermore starfaði á Wall Street frá aldamótunum 1900 og vildi fjárfesta í leiðandi fyrirtækjum í leiðandi greinum – þeim sem mældust hlutfallslega sterkari en önnur fyrirtæki eða greinar (sjá Reminiscences of a Stock Operator, Edwin Lefevre, New York 1923). Aðrir fjárfestar hafa beitt aömu aðferð allar götur síðan.

Einfaldasta mæling á hlutfallslegum styrk er hlutfallið á milli verðs á tveimur verðbréfum – eða vísitölum tveggja atvinnugreina eða landa. Með slíkri mælingu fæst þó aðeins samanburður á x og y yfir þann tíma sem mælt er. Næsta stig er að beita normaliseringu, þ.e. bera x og y saman við viðmið og skala niðurstöður þannig að þær falli t.d. á skalann frá 0 til 99. Þannig er aðvelt að bera saman 500 fyrirtækin í S&P 500 við vísitöluna sjálfa og gefa þeim einkunn frá 0 til 99, svo að dæmi sé tekið.

Slíka einkunnagjöf þar sem öll skráð hlutabréf fyrirtækja á markaði í Bandaríkjunum (um 8000) eru borin saman og gefin einkunn á bilinu frá 0 til 99 er að finna í CAN SLIM kerfi Williams O‘Neil í Investors Business Daily og á www.investors.com. Sjálfur fylgir O‘Neil þeirri reglu að kaupa helst ekki hlutabréf í fyrirtæki nema hlutfallslegur styrkur í kerfi hans sé 75 til 80 eða hærri. Óþarft er að taka fram að RS mælingin er aðeins einn af fjölmörgum mælum O‘Neils.

Einkunn fyrir samanburðarstyrk eins og hér er lýst segir okkur þó ekki hvort styrkur viðkomandi hlutabréfs eða vísitölu er að hækka eða lækka. Hvað um hlutabréf sem hefur RS einkunn 60 en mælist hratt hækkandi þegar mælt er samfellt í marga daga eða fáeinar vikur? Það mun vera Julius de Kempanaer, hollenskur sérfræðingur í tæknigreiningu og eignastýringu (sjá Julius de Kempanaer á Linkedin.com) sem fyrstur setti saman aðferð til að greina saman í hvaða átt samanburðarstyrkur er að breytast og hve hratt hann breytist. Aðferðina nefnir de Kempanaer ,,Relative Rotation Graphs“ og er hún vafalaust ein athyglisverðasta nýjungin á sviði tæknigreiningar á síðustu árum. Aðferðina kynnti de Kempenaer á ársþingi Market Technicians Association í maí 2011 sem haldin var í kauphöllinni á Wall Street.

De Kempanaer hefur samið við Bloomberg fréttaveituna um miðlun á RRG eins og aðferðin nefnist þar (RRG fyrir þá sem hafa aðgang að Bloomberg). Jafnframt er að finna á netinu pdf skjal með kynningu de Kempanaers á MTA ársþinginu 2011. Við leyfum okkur að birta tvær myndir þaðan til skýringar.

Á mynd 4 sést hvernig hlutfallslegur styrkur eftir normaliseringu er á lárétta ásnum (x-ás) með 100 í miðjunni. Hlutfallslegur styrkur eykst því lengra sem farið er út til hægri á myndinni en yfir 100 er betra en meðaltal eða miðjugildi.

Mynd 4 Yfirlit um snúning á samanburðarstyrk í kerfi de Kempanaers frá MTA Symposium í maí 2011.

Framlag de Kempanaers kemur síðan með síðari víddinni, lóðrétta y-ásnum sem sýnir hve hratt hlutfallslegur styrkur er að aukast eða minnka. Stærðin á y-ásnum nefnist RS-momentum og er normaliseruð breyting (e. Rate of Change) á samanburðarstyrknum á lárétta ásnum. Þetta skýrist betur á síðari myndum.

Mynd 5 Snúningskerfi de Kempanaers í gangi í glugga hjá Bloomberg.

Leiðandi fyrirtæki hafa góðan samanbyrðarstyrk sem enn er að aukast

Með því að mæla hlutfallslegan snúningsstyrk á tveimur ásum skiptist kortið í fjóra ferninga. Leiðandi fyrirtæki (e. Leading) eru í skilgreiningu de Kempanaers þau í græna reitnum efst til hægri. Þau hafa mikinn samanburðarstyrk sem er að vaxa. Þegar samanburðarstyrkur hefur náð hámarki og tekur að hníga færist verðbréfið í gula reitinn hægra megin á neðri helmingi kortsins. Þar er hlutfallslegur styrkur enn góður en er að veikjast. Eftir að veiking hefur leitt til þess að samanburðareinkunn fellur niður fyrir 100 (sjá rauða boxið vinstra megin neðan til) telst fyrirtækið vera eftirbátur annarra (e. Lagging).

Loks nær samanburðarstyrkur lágmarki og tekur að aukast aftur. RS-momentum í kerfi de Kempanaers fer yfir 100 og fyrirtækið færist í bláa reitinn vinstra megin ofan til. Í því boxi er samanburðarstyrkur enn veikur en er að styrkjast. Eftir að hann vex aftur yfir 100 og heldur áfram að aukast nær fyrirtækið aftur inn á græna svæðið og er orðið leiðandi á ný.

Auk þess að bæta annarri vídd við rótgróna aðferð við fjárfestingu í hlutabréfum kemur þriðja víddin með reglulegum mælingum sem í útfærslunni hjá Bloomberg getur verið daglega, vikulega, mánaðarlega, ársfjórðungslega eða árlega. Á mynd 5 eru tvær slíkar mælingar en þær sjást ekki vel vegna þess hve myndin er lítil. Tígullinn stendur jafnan fyrir síðustu mælingu og markar stefnu verðbréfsins á kortinu.

Byrjum á grænu greininni sem er allra efst til hægri, SX86P sem stendur fyrir fasteignafélög í Evrópu (e. Real Estate). Þar er RS-momentum hæst (nærri 102) og RS er að aukast yfir 102. Eins og örvarnar í bakgrunni myndarinnar gefa til kynna er þess naumast að vænta að RS-momentum aukist miklu meira og þá kemur að því að SX86P hnígur niður á við en helst væntanlega hægra megin áfram. Greinin er leiðandi á kortinu og mun verða það um sinn.

Annað dæmi úr gagnstæðri átt er SXTP neðst til vinstri á kortinu og stendur fyrir ferðamálagreinar (e. Travel and Leisure) í 600 fyrirtækja vísitölu evrópskra hlutabréfa. Sú grein er langt að baki öðrum (e. Lagging). Stefnan er enn til vinstri (styrkur að veikjast) en þó lítillega upp á við (neikvætt RS-momentum að minnka).

Snúningskerfi de Kempaners eykur verulega yfirsýn um stöðu hlutabréfa á alþjóðlegum markaði eins og þau eru sýnd í þremur efstu blokkunum í töflu 1. Tilgangur með kynningu á kerfinu hér, auk almenns fræðslugildis, er að beita því með einföldum hætti á þá heimshluta og vísitölur sem reglulega er fjallað um í töflu 1 í hverri viku. Í upphafi er stefnan á að reikna stöðu og stefnu þriggja efstu blokkanna í töflunni sem nokkurn veginn standa fyrir Asíu- og Kyrrahafslönd, Evrópu og Bandaríkin.

Á mynd 6 eru sýndar vísitölur Asíu- og Kyrrahafslanda, Evrópuvísitölur og S&P 500 en þær þrjár eru bornar saman við heimsvísitölu Dow Jones á myndum 8 til 10. Hér eru þær sýndar á samanburðarformi, stilltar á 100 í síðari hluta ágúst 2010 og síðan reiknuð prósentubreyting frá þeim tíma. Mjög glögglega kemur fram hve S&P 500 hefur skeiðað fram úr hinum tveimur vísitölunum frá ágúst 2011; lækkað minna og hækkað meira en vísitölur frá Evrópu og Aísu- og Kyrrahafslöndum. Greining með þessum hætti hefur þann ókost að hún er háð byrjunarpunktinum. Auk þess tapast dýrmætar upplýsingar sem snúningskortin hjá de Kempanaer draga fram, m.ö.o. RS-momentum.

Mynd 6 Vísitölur hlutabréfum í heimshlutunum þremur bornar saman frá miðjum ágúst 2010.

Bæði hlutfallslegur styrkur og breyting á hlutfallslegum styrk (RS-momentum) hafa þann eiginleika að leita aftur til meðaltalsins (e. Reversion to the Mean). Það er þessi eiginleiki sem hugmynd de Kempanaers byggist á í raun og veru. Ef stokkur er kominn alla leið efst til hægri á snúningskorti getum við bókað að í vændum er snúningur og lækkun niður í gula boxið neðan við það græna. Sama gildir um botngreinar neðst til vinstri í rauða boxinu (sbr. Travel and Leisure á mynd 5). Að lokum kemur að því að það birtir á ný, neikvætt RS-momentum minnkar og snýst í jákvætt og samanburðarstyrkur tekur að aukast á ný. Skali kortsins kann að víkka örlítið en greinar geta hvorki unnið né tapað hlutfallslegum styrk út í það endalausa.

Kemur að því að styrkur Evrópu og Asíu- og Kyrrahafslanda getur ekki veikst meira

Við snúum okkur þá að því að mæla samanburðarstyrk og snúningsvægi hans með aðferð de Kempanaers. Myndir 7 til 9 sýna Asíu- og Kyrrahafsvísitölu hlutabréfa, Evrópuvísitölu og S&P 500 á Wall Street, allar í samanburði við heimsvísitölu Dow Jones, mánuðina september 2010 til desember 2011. Meginbreyting í samanburðarstyrk blasir við þegar af þessum vikukortum. Fyrrnefndu vísitölurnar á myndum 7 og 8 falla nær samfellt í styrk í liðlega heilt ár gagnvart heimsvísitölu með nokkrum sveiflum þó. Bandaríkin með S&P 500 vinna á sama hátt allan tímann á gagnvart heimsvísistölu. Í gluggum ofan við kortin með samanburðarvísitölum eru vísitölurnar sjálfar með 13 vikna meðaltölum sínum. Í gluggum neðan við samanburðarkortin er prósentubreyting samanburðarvísitölunnar yfir tólf vikur, ROC(12). Sé ROC við núlllínuna helst samanburðarstyrkur lítið breyttur milli vikna. Sé ROC ofan við núll er styrkur að aukast en hann minnkar þegar ROC er neðan við núll.

Mynd 7 Vísitala hlutabréfa í Asíu- og Kyrrahafslöndum í samanburði við heimsvísitölu Dow Jones. Fyrir utan roku í júlí og ágúst 2011 hefur styrkurinn fallið frá haustinu 2010.

Mynd 8 Evrópuvísitala í samanburði við heimsvísitölu Dow Jones. Evrópsk hlutabréf lækka gagnvart heimsvísítölu (með nokkrum sveiflum) allt frá október 2010.

Mynd 9 Vísitala stórfyrirtækjanna á Wall Street dregur á heimsvísitöluna með vaxandi hraða eftir mitt sumar 2011. Um miðjan nóvember 2011 virðist hægja á hraðanum.

Evrópa, Asíu- og Kyrrahafslönd og Bandaríkin borin saman á snúningskorti

Á snúningskorti yfir samanburðarstyrk er hægt að sameina allar upplýsingar á myndum 7 til 9. Á mynd 10 er samanburðarstyrkur og breytingahraði hverrar af þremur vísitölunum sýndur í október 2010, maí 2011og desember 2011. Það kemur ekki á óvart að kortið sýni að allan þennan tíma hefur dregið úr styrk hlutabréfa í Asíu og Evrópu og hann aukist á Wall Street, það má lesa beint af samanburðarvísitölunum á kortum 7 til 9.

Það sem bætist við á snúningskortinu á mynd 10 er að sjá að breytingarhraðinn í Evrópu er kominn í núll. Ef ROC línan á mynd 8 nær að hækka yfir núll er merkingin sú að styrkur Evrópuhlutabréfa er að aukast í samanburði við heimsvísitölu. Á normaliseraða skalanum hér er styrkurinn kominn niður í 96 og ekki líklegt að hann geti veikst miklu meira.

Á sama hátt má segja að styrkur S&P 500 sé orðinn afar teygður. Á hinn bóginn er ROC gildið enn hátt eða um 3% en hefur þó lækkað úr 7,5% á fáum vikum (sést á ROC mælingu í glugganum neðast á mynd 9). Greinilegt er að RS-gildin á mynd 10 eru orðin teygð (liggja mjög langt til vinstri og til hægri) og þess vegna er rétt að fara að búa sig undir snúning og breytingu á núverandi stefnu. Með hvaða hætti sá snúningur verður er ekki auðvelt að segja fyrir um í desember 2011. Ef til vill tekur Wall Street að gefa eftir í desember 2011 eða þegar kemur fram í janúar 2012. Forsetinn þarf að leggja fram fjárlagafrumvarp ársins 2012 í janúar eða febrúar og skuldir ríkissjóðs reka sig enn upp undir þakið sem hækkað var um 900 milljarða dollara í byrjun ágúst 2011. Ef til vill gefur S&P 500 ekki eftir en hlutabréf í Asíu og Evrópu taka að rjúka með bjartsýni alþjóðlegra fjárfesta á nýju ári.

Mynd 10 Snúningskort yfir samanburðarstyrk Evrópu, Asíu- og Kyrrahafslanda og Wall Street. Fyrsta mæling er í október 2010, önnur í maí 2011 og sú þriðja í desember 2011. Örvar sýna stefnu línanna og standa við desembermælingu.

Á mynd 10 eru aðeins sýndar mælingar í þremur tímapunktum sem þó ná yfir meira en heilt ár og hún er því í þeim skilningi ekki mjög nákvæm. Á myndum 7 til 9 eru vikukort, þ.e. vikulegar mælingar. Ljúkum þessari umræðu með því að benda á að ROC mælirinn virðist í öllum tilvikum hafa breytt um stefnu eftir lággildi (myndir 7 og 8) eða hágildi (mynd 9). Þetta gæti merkt að breyting á alþjóðlegum markaði hlutabréfa sé í nánd, ef til vill skemmra undan en sýnist í fyrstu. Líklegt upphaf er veiking á samanburðarstyrk á Wall Street og styrking í Evrópu og í Asíu- og Kyrrahafslöndum.