2. janúar 2012 - Sigurður B. Stefánsson

Hlutabréf á Wall Street eru á líku verði og við upphaf ársins 2011, Evrópa og Asía mun lægri

Árinu 2011 lýkur á Wall Street ,,Not with a bang but a whimper“ svo að vísað sé til ljóðlínu T.S. Eliot frá árinu 1925. Breyting á vísitölu stórfyrirtækjanna 500 er -0,2% í síðustu viku ársins, breyting frá upphafi ársins 2011 er +0,4% (sjá töflu 1 hér á eftir). Þessi brot úr prósentum eru þó fjarri því að draga upp sanna svipmynd af árinu 2011 sem er hið stormasamasta á alþjóðlegum markaði hlutabréfa síðan 2008. Lækkun hlutabréfa frá upphafi ársins er mest á Indlandi af þeim löndum sem sýnd eru í töflu 1, nærri 25%, en í Kína, Hong Kong, og á Taiwan, Norðurlöndum og Rússlandi lækka hlutabréf um 20% eða meira. Frakkland, Brasilía, Euro Stoxx 50 og US fjármál lækka á milli 18 og 19% þegar litið er á árið 2011 í heild.

Mynd 1 Heimsvísitalan lækkar um 10 til 11% árið 2011. Í raun má segja að gildi hennar skoppi upp og niður í kringum 225 til 230 allt frá fyrstu viku í ágúst sl.

Þetta örstutta yfirlit um árið 2011 á alþjóðlegum hlutabréfamarkaði ber með sér að hlutabréf í Asíu og Evrópu lækka harkalega. Ekki kemur fram með skýrum hætti að ástæðan fyrir því að S&P 500 lækkar ekki á árinu er sú að hækkun hlutabréfa í varnargreinum (veitufyrirtækjum, heilbrigðisgeiranum og neysluvörum) vegur á móti lækkun hlutabréfa í sóknargreinum þannig að meðaltal verður +0,4%. Draga má þá ályktun að hlutabréf hafi verið seld í Evrópu og Asíu og peningar færðir í önnur verðbréf en í Bandaríkjunum færast eignir á milli greina, frá sóknargreinum og hrávöru- og hráefnagreinum yfir í varnargreinar og leiða til verðhækkunar þar. Lítum aðeins nánar á sóknargreinar hér á eftir og hugsanleg afdrif hlutabréfa þeirra fyrirtækja ef til frekari lækkunar kemur á alþjóðlegum markaði.

Heimsvísitalan sjálf, meðaltal meðaltalanna, lækkar um 10 til 11% á árinu og eru þar bandarísk hlutabréf þung á lóðum og vega á móti enn meiri lækkun. Mynd 1 sýnir hvernig heimsvísitala Dow Jones lækkar verulega í byrjun ágúst svo að gildi hennar leika á bilinu 225 til 230. Í fimm mánuði hefur vísitalan sveiflast umhverfis þetta band, lægst niður undir 205 í byrjun október, hæst upp undir 245 þremur vikum síðar. Í glugganum ofan við vikukortið sést hvernig þung mótstaða við RSI (14) gildin 50 til 60 stöðvar frekari hækkun. Í glugga neðan við kortið sést MACD mæling á mismuni 13 og 34 vikna meðaltala sem haldist hefur stöðugur við -2,5 til -3% í nóvember og desember. Á kortinu sést að gildi heimsvísitölu í lok árs 2011 liggja langt undir 200 daga línunni (40 vikna, bleika lína á kortinu). Samhverfur þríhyrningur sem markast af gulum brotnum línum er að jafnaði framhaldsmynstur. Líklegra er að vísitalan brjóti sér leið niður í gegnum upphallandi stuðningslínu en upp í gegnum niðurhallandi viðnámslínu.

Bandarískar vísitölur halda verðgildi sínu betur en hlutabréf annarra kauphalla vegna varnargreina

Á síðari hluta árs 2011 er kastljósi fjölmiðla beint að skuldavanda Evrópuþjóða, fyrst Íra og Grikkja og Portúgala, þá Ítala og jafnvel Spánverja. Á meðan leiðtogar Evrópuríka róa lífróður til að koma fjármálum ríkisins á réttan kjöl vaxa skuldir Bandaríkjamanna um 10% af landsframleiðslu á ári og eru nú komnar yfir 100% af vergri landsframleiðslu. Í upphafi árs 2012 snýst dæmið við, að minnsta kosti um hríð.

Bandaríkjaforseti sem nú er í leyfi ásamt fjölskyldu sinni á Hawaii hefur fallist á tilmæli þingforsetanna tveggja í öldungadeild og fulltrúadeild að bíða með í fáeina daga að óska eftir hækkun á skuldaþaki ríkissjóðs. Nú eru minna en 100 milljarðar USD eftir af 900 milljarða dollara viðbótarheimild sem þingið samþykkti í ágúst 2011 er hámarksskuld var hækkuð í 15.194 milljarða. Ósk forsetans sem hann getur lagt fram þegar innan við 100 milljarðar eru eftir af fyrirliggjandi heimild, kemur því til meðferðar Bandaríkjaþings í síðari hluta janúar, ef að líkum lætur. Að auki er lækkun "Pay Roll Tax" aðeins framlengd til bráðabirgða rétt fyrir jólin, og loks ber Bandaríkjaforseta að leggja fram fjárlagafrumvarp fyrir næsta fjárlagaár í janúar eða febrúar ár hvert. Líklegt er að fjármál Bandaríkjamanna vegi þungt í umræðu á fjármálamarkaði á fyrstu vikum ársins 2012.

Mynd 2 Skuldaklukka Bandaríkjamanna (sjá www.usdebtclock.org) tifar á vefnum. Heildarskuld ríkissjóðs er efst til vinstri, landsframleiðslan er græna talan ofarlega fyrir miðju.

Með hjálp internetsins er nú hægt að fylgjast með aukningu skulda Bandaríkjamanna ,,í beinni“ ef svo mætti að orði komast. Á vefnum www.usdebtclock.org hefur verið komið fyrir helstu upplýsingum sem tengjast opinberum skuldum í Bandaríkjunum og tifar klukkan ótt og títt á þessari síðu. Þar sést líka skuldahlutfallið (næsta tala neðan við verga landsframleiðslu, US Gross Domestic Product) sem nú stendur í 100,49%.

"Decoupling" á markaði alþjóðlegra hlutabréfa stendur að jafnaði ekki lengi

Mynd 3 Stórfyrirtækin 500 á Wall Street enda árið 2011 á sömu slóðum og við upphaf þess. Ólíka sögu er að segja um hlutabréf í kauphöllum í Evrópu og í Asíu.

Á mynd 3 sést hvernig hlutabréf í Asíu- og Kyrrahafslöndum lækka í verði jafnt og þétt allt árið 2011 (rauða línan). Hlutabréf í Bandaríkjunum og Evrópu hækka á fyrstu mánuðum fram til loka apríl 2011 en þá hefst í reynd núverandi lækkunarskeið í kauphöllum austan hafs og vestan. Eftir hrun í byrjun ágúst, þegar einmitt var tekist á um heimild til hækkunar á skuldaþaki ríkissjóðs Bandaríkjamanna, halda bandarísk hlutabréf áfram að hækka en þau evrópsku slást nú í för með Asíu og halda áfram að lækka á síðustu mánuðum ársins.

Sagan kennir okkur að "aftenging“ (e. decoupling) á milli helstu kauphalla á alþjóðlegum markaði gengur aðeins í skamman tíma. Framundan er því annaðhvort snúningur til hækkunar í Asíu og Evrópu eða snúningur til lækkunar í Bandaríkjunum og fáeinum ríkjum sem fylgt hafa þeim í hækkun, t.d. í Mexíkó, Thailandi og Malasíu. Hvort verður ofan á kemur hugsanlega í ljós þegar á fyrstu viðskiptadögum ársins 2012 og varla síðar en í seinni hluta janúar.

Áhættufælni og áhættusækni snúa dagstefnu hlutabréfa ört, langtímastefnu sjaldan

Mynd 4 sýnir frá skemmtilegu sjónarhorni hvernig fjárfestar á alþjóðlegum markaði hendast á milli áhættufælni og áhættusækni á fárra vikna fresti sé mælt eftir skammtímastefnu eða dagstefnu hlutabréfa. Frá miðjum nóvember virðast vera þrír eða fjórir slíkir vendipunktar sem gagnlegt er að fylgjast með til að átta sig á stefnu markaðsins. Skammtímastefna skiptir þó litlu nema fyrir dagkaupmenn. Mynd 4 sýnir líka að langtímastefna er til lækkunar á þessum sjö til átta síðustu vikum ársins 2011. Hrávörur hafa lækkað á þessum vikum og dollari og bandarísk ríkisskuldabréf hafa hækkað. Sóknargreinarnar US lífstíll og hlutabréf lítilla fyrirtækja hafa að vísu hækkað frá lággildi seint í nóvember upp undir líkt verð og um miðjan nóvember og spennandi verður að fylgjast með á fyrstu dögum ársins 2012 hvort framhald verður á þeirri hækkun.

Mynd 4 Fjárfestar bregða sér í Risk-On haminn og Risk-Off til skiptis með aðeins fárra daga millibili. Þó lækkar hrávöruverð allt frá miðjum nóvember 2011 og gengi dollara og langra bandarískra ríkisskuldabréfa hækkar.

Mynd 5 VIX (Volatility Index) hefur lækkað vel niður fyrir hættugildi ofan við 30 á síðustu vikum. Flökt mælist minna en áður sem er góðs viti fyrir bolana og spennandi er að sjá hver framvinda verður í janúar 2011.

Mynd 5 sýnir hvernig óttavísitalan VIX lækkar á sama tíma og bandarísk hlutabréf hækka síðustu vikur svo að gildi hennar nálgast nú 20 ofan frá. Hugsanlega eru skilaboð þau að ró sé að færast yfir markaðinn eftir róstusamar vikur frá ágúst 2011. Verði raunin sú að bandarísk hlutabréf (sjá mynd 3) leiti í sömu átt og þau í Evrópu og Asíu mun VIX rjúka upp aftur á fyrstu dögum eða vikum ársins 2012.

Hvað er í stöðunni? Verðbreytingar í 52. viku 2011 eru venju fremur litlar

Tafla 1 sýnir að þessu sinni einhverja viðburðasnauðustu viku ársins, enda aðeins með fjórum viðskiptadögum og hefðbundnum rólegheitum eins og síðasta vikan í nóvember, þakkargjörðarvikan. Þriðji dálkur sýnir breytingu hverrar vísitölu frá upphafi til loka árs 2011. Þrátt fyrir rauða litinn er verðhækkun lengstu bandarísku ríkisskuldabréfa (+28,4%) hærri tala að tölugildi en mesta lækkun hlutabréfa (-24,6%) sem er á Indlandi. Sé litið á breytingar verðs frá hágildi eða lággildi innan árs er silfurvísitalan með mesta lækkun, 42,3% frá hágildi þann 29. apríl sl. en löngu ríkisskuldabréfin eru með mesta hækkun frá lággildi eða 35,1% frá 18. febrúar 2011.

Tafla 1 Síðasta vika ársins 2011 líður án stórfellra breytinga á verði alþjóðlegra hlutabréfa. Gull og silfur lækka talsvert.

Síðustu tveir dálkar töflunnar eru uppfærðir með verði í lok desember 2011. Þar sést að hlutabréf í Indónesíu hækka 14% meira en S&P 500 síðustu fjögur ár en síðustu tólf mánuði standa þau stórfyrirtækjunum 3% að baki. Gullnámufyrirtæki hækka 15% meira en S&P 500 á síðustu fjórum árum en standa stórvísitölunni 9% að baki síðustu tólf mánuði.

Tafla 1 getur veitt ýmsar fróðlegar upplýsingar um stöðu vísitalna og breytingu á verði þeirra en hún hjálpar ekki ein sér mikið til þess að átta sig á líklegri framvindu í helstu kauphöllum á því herrans ári 2012. Til þess þurfum við í senn að átta okkur á sögunni að baki og breytingu á hlutfallslegum styrk milli helstu landa og heimsálfa síðustu misseri.

Horfur í helstu kauphöllum heimsins hafa oft verið bjartari en við upphaf árs 2012

Hver verður framvinda á alþjóðlegum markaði hlutabréfa árið 2012? Eru lægstu verð á hlutabréfum á núverandi lækkunarskeiði að baki eða er enn frekari dýfa í vændum? Á eftir hverju lækkunarskeiði tekur við snúningur og hækkun. Það verður að teljast líklegra en ekki að lægstu gildi á núverandi lækkunarskeiði séu ekki að baki – að lággildi ársins 2012 verði lægra en lággildi ársins 2011. Það er jafnvel hugsanlegt að lággildi ársins 2013 verði lægra en lággildi ársins 2011. Rýnum aðeins nánar í söguna og lítum fyrst á hegðun varnargreina í aðdraganda lækkunarskeiðsins 2007 og 2008.

Mynd 6 Helstu varnargreinar í S&P 500 vísitölunni eru heilsugæsla, neysluvörur og veitufyrirtæki.

Mynd 6 sýnir framvindu í helstu varnargreinum í aðdraganda lækkunarskeiðs sem hófst í október 2007 og stóð í 18 mánuði. Allar greinarnar, heilsugæsla, neysluvörur og veitufyrirtæki hækkuðu umfram eða lækkuðu minna en S&P 500 haustið 2007. Tvær þær síðarnefndu lækkuðu greinilega minna en S&P 500 á árinu 2008 eins og vel sést á grænu og rauðu línunum í glugganum neðan við vikukortið. Þannig er raunar heiti þessara greina til komið, varnargreinar, þar leita fjárfestar skjóls er lækkun brestur yfir á markaðnum.

Sömu varnargreinar hafa líka hækkað meira en viðmiðið S&P 500 haustið 2011. Við þurfum því að búa okkur undir að styrkur S&P 500 vísitölunnar árið 2011 í samanburði við Asíu og Evrópu kunni að fela í sér vísbendingu um annað en bjarta framtíð. Að varnargreinar sýni hlutfallslegan styrk er veikleikamerki á markaðnum í heild fremur en merki um styrk.

Mynd 7 Vísitala stórfyrirtækjanna 500 frá apríl 2007 (bláa línan) til ársloka 2011 og sama vísitala frá janúar 2011 (rauða línan).

Á mynd 7 er sett upp vikukort af S&P 500 fimm árin frá 2007 til ársloka 2011 (bláa línan). Kortið sýnir toppana tvo í júlí og október 2007 áður en lækkunarskeið brestur á. Til samanburðar sýnir rauða línan S&P 500 frá janúar 2011 til ársloka það ár. Rauða línan er m.ö.o. sami ferill og hlutinn af bláu línunni lengst til hægri, hlutinn sem sýnir S&P 500 árið 2011. Sumarið og vorið 2011 nær vísitalan þremur hágildum áður en lækkun í lok júlí og byrjun ágúst ríður yfir. Hágildi í október er lægra en í júlí – en aftur á móti er ekki til staðar ennþá lægra lággildi en það frá ágúst 2011. Slíkt lægra lággildi er ein af forsendum þess að langtímastefna hlutabréfa teljist til lækkunar. Taka verður fram að vísitölur annarra helstu kauphalla í veröldinni hafa sýnt lækkandi hágildi og lækkandi lággildi árið 2011. Nái S&P 500 að mynda hágildi yfir hæsta gildi frá október 2011 telst stefna vísitölunnar vera til hækkunar. Umrætt hágildi er 1292,66 og aðeins 2,79% yfir lokagildi ársins 2011.

Tveir áratugir án varanlegrar hækkunar hlutabréfa á Wall Street

"It has always rankled in my mind that after I left Williamson & Brown‘s office the cream was off the market. We ran smack into a long moneyless period; four mighty lean years. There was not a penny to be made. As Billy Henriquez once said: "It was the kind of market in which not even a skunk could make a scent"."

Ummæli Jesses Livermore í "Reminiscences of a Stock Operator" (Edwin Lefevre, New York, 1923) í upphafi 14. kafla bókarinnar eru minnisstæð. Fjögur ár án þess að hafa mætti hagnað af því að kaupa og selja hlutabréf á Wall Street. Livermore mun hér hafa átt við árin 1911 til 1914, árin í aðdraganda heimsstyrjaldarinnar fyrri sem síðan gerbreytti viðskiptum með hlutabréf eins og fleiru.

Mynd 8 sýnir annað slíkt tímabil og mun lengra eða árin frá 1960 til 1982. Í tvo áratugi sveiflaðist Dow Jones Industrials um láréttan ás en gildi hennar var það sama við lok tímabilsins eins og við upphaf þess. Árið 1982 skaust vísitalan loks upp úr þessum langa grunni við upphaf 18 ára blómaskeiðs á hlutabréfamarkaði. S&P 500 frá janúar 1996 hefur verið felld inn á myndina en frá árinu 2000 hafa hlutabréf á Wall Street aðeins sveiflast um láréttan ás. Á þessum flötu skeiðum, 1960 til 1982 og 2000 til 2011, hafa hlutabréf vissulega bæði hækkað og lækkað. Til þess að ná því marki að byggja upp eignir í hlutabréfum hefur þurft að fylgja stefnu markaðsins og verja eignir þegar lækkunarskeið brestur á. Frá árinu 2000 hafa tvö lækkunarskeið leitt til 50 til 60% lækkunar hlutabréfa á alþjóðlegum markaði en hækkun þar á milli hefur verið með ágætum.

Mynd 8 Bláa línan sýnir Dow Jones vísitöluna frá desember 1960 til nóvember 1984. S&P 500 vísitalan frá janúar 1996 til desember 2011 hefur verið felld inn á myndina þannig að desember 1960 (Dow Jones) og janúar 1996 (S&P 500) falla saman.

Þessi stutti sögulegi bakgrunnur sýnir okkur að betra er að hafa vaðið fyrir neðan sig þegar viðskipti með alþjóðleg hlutabréf eru annars vegar. Vel er hugsanlegt að lággildi ársins 2012 verði lægra en lággildi ársins 2011. Á hinn bóginn er líka hugsanlegt að senn sjái fyrir endann á núverandi lækkunarskeiði; hækkun sé þegar brostin á en aðeins vanti meiri kraft í bolana. Verði sú raunin munu þess sjást merki á markaði í Evrópu og í Asíu þar sem lækkun hefur verið mikil árið 2011.

Til baka