18. ágúst 2011 - Agnes Hildur Hlöðversdóttir

Um Ríkisskuldabréf

Þegar hugað er að kaupum á ríkisskuldabréfum eru margir þættir sem þarf að skoða.

Margir þekkja Spariskírteini ríkissjóðs sem var eitt fyrsta reglubundna sparnaðarformið sem Íslendingar nýttu sér.

Þá voru gefin út spariskírteini mánaðarlega fyrir ákveðna upphæð með gjalddaga nokkur ár fram í tímann. Bréfin voru verðtryggð og báru fasta ársvexti sem giltu fram að gjalddaga bréfsins. Í flestum tilfellum innleystu eigendur bréfin og fengu andvirði þeirra greitt frá Ríkissjóði á gjalddaga.

Í dag gefur Ríkissjóður út Ríkisvíxla og Ríkisbréf.

Ríkisbréf eru óverðtryggð skuldabréf fyrir utan einn flokk sem er verðtryggður (með gjalddaga 2021) og greiðast vextir árlega en höfuðstóll greiðist ásamt vöxtum á gjalddaga. Nú eru skráðir í OMX Norrænu Kauphöllinni á Íslandi (almennt nefnd Kauphöll) sjö flokkar ríkisbréfa og er sá með lengsta líftímann á gjalddaga árið 2031.

Ríkisvíxlar eru óverðtryggðir og gefnir út til skemmri tíma en eins árs. Þeir bera forvexti og eru greiddir á nafnverði á gjalddaga.

Íbúðalánasjóður fjármagnar útlán sín með útgáfu Íbúðabréfa sem eru verðtryggð skuldabréf með föstum vöxtum. Eigendur bréfanna fá afborgun af þeim ásamt vöxtum og verðbótum tvisvar sinnum á ári. Nú eru skráðir í Kauphöllina fjórir markflokkar Íbúðabréfa. Sá flokkur sem er með stystan meðallíftíma er á gjalddaga árið 2014 og sá flokkur sem er með lengsta líftímann er á gjalddaga árið 2044.

Lánamál Ríkisins sjá um uppboð íslenskra ríkisskuldabréfa og fellur sú útgáfa undir frummarkað.

Frummarkaður (Primary Market)

Sala nýrra skuldabréfa sem t.d. eru gefin út af Ríkissjóði á fyrirfram ákveðnu gengi.

Eftirmarkaður (Secondary market)

Þar ganga skuldabréf kaupum og sölum og þar fer gengi eftir framboði og eftirspurn bréfanna sem breytist fyrst og fremst eftir þróun verðbólgu og vaxta í landinu.

Dæmi:

Fjárfestir kaupir skuldabréf á frummarkaði með 5% vöxtum á ári. Eftir tvö ár eru vextir lækkaðir niður í 3% sem gerir vexti á hans bréfi eftirsóknarverða fyrir fjárfesta. Hann getur því selt bréfið og fengið af því gengishagnað og getur í mörgum tilfellum hagnast meira en ef hann héldi bréfinu fram að gjalddaga.

Hver er útgefandaáhættan?

Þegar fjárfesta á í skuldabréfum er mikilvægast að skoða hverjum á að lána peningana okkar og meta samkvæmt því líkurnar á því að þeir verði endurgreiddir með þeim vöxtum sem skilmálar bréfanna segja til um.

Markaðsáhættan

Þróun vaxta

Ef fjárfestar telja að vextir fari lækkandi gætu þeir keypt lengri skuldabréf með hærri vöxtum en þeir vænta á markaði næstu árin. Þannig tryggja þeir sér hærri vexti til lengri tíma og eiga bréf sem gætu orðið eftirsóknarverð og hægt væri að selja með gengishagnaði síðar. Ef vextir í landinu hækkuðu hinsvegar umfram fasta vexti bréfsins yrðu þau ekki eins eftirsóknarverð. Þá væri betri kostur að kaupa nýútgefin skuldabréf með hærri föstum vöxtum.

Þróun verðbólgu

Þegar hækkun hefur verið á verðbólgu og fjárfestar meta það sem svo að sú þróun haldi áfram um hríð, sækjast þeir frekar verðtryggðum ríkisskuldabréfum eins og Íbúðabréfum eða Ríkisbréfum 21 0414.

Ef verðbólga fer á hinn bóginn lækkandi og spár um verðhjöðnun liggja fyrir sækja fjárfestar frekar í óverðtryggða pappíra eins og hin svokölluðu Ríkisbréf.

Hafa ber í huga að tengsl eru á milli þróunar verðbólgu og vaxta. Seðlabankinn notar hækkun stýrivaxta sem tæki til að ná niður verðbólgu og því leiðir hækkandi verðbólga til hærri vaxta.

Úrval sjóða með ríkisskuldabréf

Landsbankinn býður viðskiptavinum sínum upp á sex sjóði sem fjárfesta í dreifðu safni ríkisskuldabréfa; Reiðubréf ríkistryggð, Sparibréf stutt, Sparibréf meðallöng, Sparibréf löng, Sparibréf óverðtryggð og Sparibréf verðtryggð. Ítarlegar upplýsingar um þessa sjóði er að finna á vef Landsbankans og hjá starfsmönnum Eignastýringar.